Trauma’s

Blog Trauma

Het laatste half jaar heb ik veel gelezen over de verschrikkingen die zich hebben afgespeeld in Cambodja gedurende de periode 1975-1979.
Dit was deels omdat ik, vanwege mijn ambitie om er een boek over te schrijven, me wilde verdiepen in wat de Cambodjanen hebben meegemaakt gedurende het bewind van de Rode Khmer, maar ook omdat ik geïnteresseerd was in datgene waar de “gewone man” na die periode mee heeft moeten leren leven.
Gedurende mijn verblijf in Cambodja heb ik namelijk heel duidelijk gemerkt dat er niet of zeer summier wordt gesproken over die tijd.
Ik ben geen psycholoog maar de reden dat dit niet gebeurt moet haast zijn dat de gebeurtenissen zo traumatisch zijn geweest dat het spreken er over meer kwaad doet dan dat het iets oplost.
Vrijwel elke Cambodjaan van vijfenveertig jaar of ouder heeft in die periode ervaringen opgedaan die ongetwijfeld zware gevolgen hebben gehad op de ontwikkeling van
zijn of haar persoonlijkheid.

De oudste generatie, mensen die nu zeventig jaar of ouder zijn, bestaat voor het grootste deel uit mensen die gespaard zijn door de Rode Khmer omdat ze van boeren afkomst waren en indertijd niet in de steden woonden. Hun ervaring bestond uit het gedwongen moeten werken op het land en zien dat iedereen die daar te zwak voor was of niet voldoende zijn best deed, genadeloos werd doodgemaakt. Hun kinderen hadden het mogelijk nog zwaarder. Waren ze jonger dan acht jaar, dan kwamen ze in een opvanghuis terecht en zagen ze hun ouders vrijwel niet meer, want die brachten hen daar bij zonsopgang en konden hen pas weer ophalen als ze al sliepen en de ouders dodelijk vermoeid waren na een zeer lange werkdag. In het kinderhuis werd weinig liefde ervaren, want daar moesten een paar oudere vrouwen voor tientallen kinderen zorgen, wat met harde hand gebeurde.
Als kinderen acht jaar of ouder waren, werden ze volledig van hun ouders gescheiden en opgenomen in een Rode Khmer internaat, waar ze gehersenspoeld werden tot Rode Khmer lid of soldaat en waar het verboden was om contact te hebben met de ouders.
Deze kinderen, de generatie die nu tussen de vijftig en zestig jaar oud is, hebben ongetwijfeld persoonlijkheidsstoornissen opgelopen omdat ze bijna vijf jaren volkomen liefdeloos “opgevoed” zijn terwijl ze daarnaast ook nog dezelfde traumatische ervaringen hebben moeten doorstaan als hun ouders.

Dan heb je nog de groep mensen die nu tussen de zestig en zeventig zijn en die destijds, toen ze tussen de 10 en 20 jaar oud waren door hun ouders aan de Rode Khmer waren “meegegeven”, vaak op basis van valse beloften, en waren opgeleid tot kindsoldaten.
Deze kinderen, die vele moorden hebben gepleegd terwijl hun geweten niet of nauwelijks was ontwikkeld, zijn nu voer voor psychologen. Ze zijn niet of nauwelijks in staat om nog empathie te tonen en zijn vaak wandelende tijdbommen, vol agressie en licht ontvlambaar. Het aangaan van relaties is voor deze groep mannen praktisch onmogelijk.

Toen er in 1979 een einde was gemaakt aan het Rode Khmer bewind en de gezinnen langzaam aan weer waren herenigd, terwijl de gezinsleden heel uiteenlopende ervaringen hadden, die vaak lijnrecht tegenover elkaar stonden, wordt het steeds meer duidelijk waarom er onderling niet meer over die tijd wordt gesproken.

Hoe kun je in een gezin vreedzaam praten over gebeurtenissen waarvan het ene gezinslid slachtoffer is en het andere de dader?
Wat mij zorgen baart is dat er, door een chronologisch gebrek aan slachtofferhulp, zoveel onverwerkte emotie onder de bevolking leeft dat dit nog generaties later merkbaar zal blijken te zijn.
Het enige voordeel dat “niet praten” heeft, is dat de kinderen die na 1979 zijn geboren weinig weten over de ervaringen van hun ouders en daar ook vrede mee lijken te hebben.
Mijn Cambodjaanse vrouw Vanna, geboren in 1971, heeft, nadat haar biologische vader in 1975 is vermoord en haar moeder in 1985 is hertrouwd, een stiefvader gekregen waarvan ze tot op de dag van vandaag niet weet of hij gruwelijkheden heeft uitgevoerd of heeft moeten ondergaan.
Ze heeft van haar vierde jaar in het kinderhuis gezeten, waarvan ze zich alleen nog kan herinneren dat ze er regelmatig van langs kreeg. Ze heeft het geluk gehad dat Cambodja werd bevrijd voordat ze oud genoeg was om naar het internaat te verhuizen.
Wat mij in haar opvalt is dat ze nagenoeg geen herinneringen zegt te hebben uit de Rode Khmer tijd, terwijl ze al bijna acht jaar oud was toen dat was afgelopen. Nogmaals, ik ben geen psycholoog maar dit lijkt toch op een soort psychische zelfbescherming. Herinneringen wegstoppen zodat ze er niet meer over hoeft na te denken. Ook is ze nog steeds ongelooflijk bang voor onweer, echt panisch soms, wat begrijpelijk is als je bedenkt dat ze tussen haar vierde en achtste jaar niemand had die haar daarover gerust kon stellen en het in de regentijd verschrikkelijk te keer kan gaan.

Een andere bizarre ervaring is het verhaal van een vriendin van Vanna, waarvan ik niet de achtergronden ken, maar wel weet dat ze ongeveer even oud is.
Zij is getrouwd geweest met een Australische man en na een tijd gescheiden. Zij is blijven wonen in hun gezamenlijke huis.
Een paar jaar geleden wilde deze man echter “zijn” huis terug en maakte daar ook echt werk van via een advocaat.
Toen het penibel werd voor de vriendin en ze bang was dat ze het huis zou moeten verlaten, opperde ze doodleuk, maar bloedserieus, tegenover Vanna dat ze hem zou laten vermoorden als hij zijn zin zou krijgen. Van Vanna begreep ik dat het eenvoudig was om iemand te vinden die voor 300$ op bestelling zou doden. Je hoefde maar in de eerder genoemde groep mannen te zoeken die destijds als kindsoldaten hadden gefungeerd. Voor deze groep was een moord meer of minder geen belasting meer voor het geweten en dan is 300$ mooi meegenomen. Gelukkig kwam het niet zover want uiteindelijk hoefde ze haar huis niet uit, maar de man moest eens weten waaraan hij was ontsnapt.

De Rode Khmer periode was verschrikkelijk, maar de gevolgen voor de samenleving in de decennia erna zijn nog steeds zeer ernstig en lang niet altijd goed te meten. Ook het feit dat praktisch alle intellectuelen en hun kinderen zijn uitgemoord heeft nog steeds grote gevolgen. Er is een groot gebrek aan gekwalificeerde leraren, artsen en andere wetenschappers. Vaak hebben de huidige academici een Thaise of Chinese achtergrond en het zal nog wel een hele tijd duren voor dit hersteld is.