Khmer Nieuwjaar

Het Khmer nieuwjaarsfeest is weer voorbij. In Cambodja is dat een feest dat drie dagen duurt en dat eigenlijk wel geldt als een van de belangrijkste evenementen van het jaar. Iedereen zoekt zijn familie op en er is overal van alles te doen.

Covid-19 zorgde er echter voor dat het feest dit jaar minder uitbundig gevierd kon worden. In Phnom Penh was er sinds enkele dagen sprake van een strenge lockdown. Niemand mocht de stad in of uit dus familiebezoek was niet mogelijk. Ook het reizen in het algemeen werd sterk afgeraden en alle evenementen waar mensen bijeen zouden komen werden afgelast. Dus werd Nieuwjaar slechts lokaal en in familiekring gevierd.

Zo ook in ons dorp. Op de eerste dag moest ik om 3.30 uur opstaan, want om 4 uur begon het feest. Vanna had, zoals elk jaar, het raam aan de straatkant mooi versierd met gekleurde “metallic” slingers, een snoer met led-lampjes en, omdat het tenslotte een half Nederlands huis betrof, een slinger met rood-wit-blauwe vlaggetjes. Het is duidelijk dat ook hier de moderne wereld haar intrede heeft gedaan in de traditioneel Cambodjaanse nieuwjaarsviering.

Achter het raam, dus in ons huis stond een tafel, bestemd voor Boeddha. Die tafel werd bloedserieus ingericht, al kon ik me soms niet bedwingen om er grappen over te maken.
Er kwam water te staan, maar dat mocht geen grond- of regenwater zijn, maar drinkwater uit flesjes, Boeddha is kennelijk kieskeurig.
Ook lagen er twee kammen met bananen, vier mango’s, twee kokosnoten, vers gekochte bloemen, wierook en zelfs een schaaltje met sigaretten.

Ik vond dit niet zo eenvoudig om te begrijpen. Bij elke Boeddha-gelegenheid werd er altijd al een klein offer-tafeltje gevuld met dit soort dingen. Geen probleem want de volgende (gewone) dag haalden we het tafeltje weer leeg en aten we het fruit op. Geen verspilling dus.
Maar nu was het anders. Nieuwjaar wordt in drie dagen gevierd dus konden we pas op de vierde dag gaan eten van de tafel.
Helaas waren de bananen dan al voor het grootste deel oneetbaar geworden, want die zijn hier slechts kort houdbaar. Je koopt ze groen, de volgende dag zijn ze geel en nog drie dagen later zijn ze bruin. Ik heb nog een halve kam weggegeten, maar we hebben er toch een aantal moeten weggooien. Beetje zonde toch, verspilling van eten.

Wat ik echt bizar vond zijn de sigaretten. Dat past toch helemaal niet bij Boeddha, zou je zeggen?
Ik begrijp nog wel dat je bij een offer zaken gebruikt die je zelf zou eten of drinken of roken, omdat het dan om een opoffering zou gaan, maar wij roken geen van beiden.
Ik mocht de sigaretten na afloop ook niet aan een oude (arme) man geven (waarvan ik wist dat hij af en toe één sigaretje kocht), want dan is het kennelijk geen offer meer.
Vanna kon me niet uitleggen waarom dit zo werkte en na een aantal, door haar minder gewaardeerde, grappen, heb ik me daar maar bij neergelegd.
Om vier uur klonk er overal muziek vanuit de huizen, romantisch klinkende nieuwjaarsmuziek.
Ook was er wat vuurwerk, maar dat stelde weinig voor. Jongetjes van een jaar of tien staken wat klappertjes af, dat was alles.
Normaal zouden er op de hoofdstraat (waar wij ook aan wonen) en rond de pagode allerlei spelletjes gespeeld kunnen worden, maar dit jaar gooide Covid-19 roet in het eten en was dat onderdeel geschrapt.
Rond zeven uur was er een Boeddhistische bijeenkomst in de pagode, waar vooral de ouderen naar toe gingen gewapend met een trommeltje met eten voor de monniken.

Vanna wilde daar ook heen maar ik mocht thuisblijven.
Omdat de spelletjes niet doorgingen was het dit jaar een wat kale gebeurtenis. Ook de feestavond met muziek en dans was afgelast, maar Covid-19 kon niet voorkomen dat het “ouders wassen” op de tweede dag wel gewoon doorging.
Dit “ouders wassen” is een traditie die erg ver terug gaat.
De ouders, of eigenlijk ouderen, want als ze geen kinderen hebben worden oom en tante ook mee gewassen, moeten plaats nemen op stoelen die op een rij zijn geplaatst. Er staan grote emmers gevuld met water klaar en een paar flessen met shampoo en douchegel.

De kinderen gaan achter de stoelen staan en gooien vervolgens bakjes met water over de hoofden van de ouderen. Dan worden ze flink ingezeept en vervolgens weer met water afgespoeld.
Het wassen duurt ongeveer een kwartier, daarna is het officiële gedeelte afgerond, maar dan begint er nog een inmiddels ook traditioneel geworden watergevecht, waarbij alle jongeren elkaar nu gaan nat gooien. Ik ben nou niet echt een jongere meer, maar ik kan je verzekeren dat ik na afloop niet veel droge vezels aan mijn lijf had.
Het is jammer dat door de pandemie het feest dit jaar een magere uitvoering kende, maar ook de kleine dingen zijn soms heel bijzonder.