De suikerpalm

De suikerpalm is, mijns inziens, de nationale boom van Cambodja.
Overal in het land staan deze bomen. Vaak als afscheiding tussen de rijstvelden, maar ook gewoon langs de weg of ergens in een tuin. De boom groeit zeer langzaam.

Tussen de rijstvelden staan ze onder andere als windvangers en geven ze het beetje schaduw dat de arbeiders op de velden hard nodig hebben.

Er is vrijwel niets wat niet gebruikt wordt van deze boom. Allereerst de vruchten.
Eens per jaar, in januari, februari, levert de boom trossen van deze vruchten, die hoog in de boom hangen, vaak wel 15 meter hoog, en dus niet gemakkelijk te oogsten zijn.
Er zijn 2 manieren om ze omlaag te halen. De eerste manier is om ze op te halen.

Dat vereist veel lenigheid en wordt meestal door jonge mannen gedaan. Zij vinden dan een touw, of sjaal rond hun enkels en klimmen dan met hun handen naar boven, waarbij ze zich steeds afzetten met hun voeten.
Als ze eenmaal bovenin de boom zitten, kunnen ze zich vervolgens met één hand aan de takken vasthouden en kunnen ze de trossen vervolgens met de andere hand lossnijden.
De andere manier is om de trossen los te snijden met een heel lange bamboestaak, waaraan een snoeimes is vastgemaakt.

Zo’n staak moet knap lang zijn, dus is het gewicht ook vrij groot.
Het is dan ook nog best ingewikkeld om de zware staak boven je hoofd te duwen en dan met het mes een tros los te snijden, nog afgezien van het risico dat er gelopen wordt om de tros vervolgens op het hoofd te krijgen.
De vruchten hebben een harde, houtachtige schil die van boven wordt opengesneden.

Er worden dan een drietal “kamers” zichtbaar waarin zich een transparante gelei bevindt met een zoete smaak. Deze “kamers” kunnen dan met een lepeltje uitgelepeld worden. Een delicatesse voor met name de kinderen.
Maar naast de vruchten wordt er nog meer jaarlijks van de boom gewonnen.
De bladeren en takken worden ook gebruikt, maar deze hoeven alleen opgeraapt te worden want de boom laat elk jaar de takken van het afgelopen jaar weer vallen na een groei van enkele centimeters.
Eigenlijk heeft de boom geen takken, maar zijn het blader schachten.

Deze schachten zijn hard en als de bladeren zijn verwijderd worden ze gebruikt voor omheiningen.
De bladeren zelf worden ook gebruikt maar moeten eerst worden geprepareerd.
In het voorjaar, als het droge seizoen al een tijdje loopt, zijn er nog diverse bijna opgedroogde poelen tussen de rijstvelden te vinden, nog vol met vis en groen van de algen.
De bladeren worden daarin enkele dagen in de week gezet. Een onfris karweitje, want de poel stinkt behoorlijk.
Meestal houden de vrouwen zich hiermee bezig. Na een paar dagen binden ze hun sarong wat omhoog en waden de poel in om de bladeren op het droge te krijgen.

Daarna worden ze uitgelegd in de zon, zodat ze kurkdroog worden.
De bladeren zijn dan door dit proces een heel stuk taaier en harder geworden. Als ze droog zijn wordt de buitenrand er afgescheurd. Dat levert een sterke vezel op die prima als bindmiddel kan dienen.
Zijn de bladeren lang en gaaf, worden daar repen van gesneden waarmee later matten gevlochten worden. Die matten zijn van groot belang om de geoogste rijst te kunnen drogen.
De overige bladeren worden aan bamboelatten gebonden. Door deze latten vervolgens dakpansgewijs over elkaar te leggen, kunnen daarmee wanden en daken worden gevuld.

Als de boom niets meer produceert omdat hij ziek of dood is, of omdat hij moet wijken voor een andere bestemming van de grond, wordt hij uiteindelijk gekapt. Omdat de bomen loodzwaar zijn worden ze vaak al ter plekke in hanteerbare porties gezaagd.
Een boom van 15 meter hoog en een doorsnede van 60-80 centimeter levert een behoorlijke portie hard hout op, dat overal voor wordt gebruikt. Er worden uiteraard huizen mee gebouwd, maar ook meubels van gemaakt en van de mindere stukken afzettingspaaltjes.

Cambodja koestert haar suikerpalm en zou nauwelijks zonder kunnen.
Het komt dan ook voor dat een rijstveld wordt verkocht maar dat de suikerpalm die zich in het veld bevindt niet wordt mee verkocht en dus een andere eigenaar heeft.