Een Cambodjaanse uitvaart

Dinsdag was het dan eindelijk zover. Na een ziekbed van enkele maanden is mijn overbuurvrouw rond 12 uur overleden.

Drie maanden geleden was ze nog aanwezig op de verjaardag van Vanna, maar daarna ging ze snel achteruit.

De laatste tijd werd er nog wel van alles aan gedaan om het tij te keren, maar meer dan wat uitstel kon dat eigenlijk nauwelijks opleveren.
Ze lag al wekenlang op bed, ze “at” alleen nog maar via een infuus en was moeilijk aanspreekbaar.
Dagelijks kwam er een grote groep leeftijdsgenoten bij haar zitten, op zijn “zondags” gekleed, om urenlang mantra’s op te dreunen, een beetje in de stijl waarop bij ons vroeger de rozenkrans werd gebeden, verstand op nul, blik op oneindig.
Maar gisteren bleek dus definitief dat dit niet tot herstel zou leiden.

Op het moment dat de dood is ingetreden wordt er gelijk een heel proces in werking gezet.
Allereerst worden de dorpsoudsten ingelicht, dat zijn oudere mannen die zo’n beetje de verbinding vormen tussen de Boeddhistische monniken en de lokale bevolking.
Deze mannen plaatsen binnen een uur een megafoon op een hoge paal voor het huis en beginnen vervolgens met het afspelen van treurige muziek met, zoals eerder gemeld, hartverscheurend ontroerende zang.

Nu komen de vrouwen van de familie en buren in actie. Ze stoppen waar ze mee bezig zijn en komen met groenten, rijst en ook al wat geld (want een overlijdensceremonie kost geld) naar het huis van de overledene.
Een cateraar heeft intussen al stoelen, tafels, eet-, drink- en kookgerei geleverd.
Met de tuktuk komen vervolgens ook de monniken vanuit de pagoda (in deze tijd zitten die eigenlijk “opgesloten” in hun verblijven, maar voor een overlijden mogen ze zich hieraan onttrekken) en nemen de microfoon over van de oudsten.

Dan begint er soort mantra duet tussen 2 van de monniken, dat zeker een half uur in beslag neemt en uiteraard door het hele dorp schalt.
De monniken gaan weer terug naar de pagoda en de oudsten nemen nu plaats op een tafel om de gasten te ontvangen.

Gasten komen en doneren dan wat geld aan die mannen, die alles zorgvuldig bijhouden, hoeveel van wie. Het geld is een bijdrage aan de flinke kosten die zo’n 3 daagse overlijdensceremonie met zich meebrengt, want tijdens die dagen worden o.a. alle gasten voorzien van maaltijden en drinken.
Bij elke donatie ontvangt de gever een persoonlijke mantra van de oudsten op de tafel.
De gasten, en ook de buren en familie, eten en drinken nu wat, terwijl de ontroerende muziek weer luid te horen is.
Tegen de avond zijn alle vrouwen en oudere mannen naar huis, alleen een groepje jonge mannen, die de dag erna gaan koken, blijven nog tot middernacht zitten…..en bier drinken….
Hoe verder de avond vordert, hoe minder er sprake lijkt van iets triests, want er klinkt volop gelach en gejoel aan de overkant.

De volgende dag, woensdag, begint de luide muziek al om 4 uur in de ochtend, een zeer effectieve wekker mag ik wel zeggen. Vanna gaat er rond 5 uur weer naar toe om te helpen met het snijden van de groente en kruiden.
Als ik rond 6.30 arriveer is iedereen al druk bezig, maar wel verdeeld in twee groepen.
Een groep vrouwen (buren en familie) zit voor het huis en zorgt voor drinken en eten voor de gasten, de mannen zijn achter het huis bezig met koken in grote wokken op houtvuren, en regelmatig wordt er dan ook nog wel een biertje gedronken…..(7 uur in de ochtend dus)

Ondertussen blijven de klaagzangen luidkeels doorklinken.
Rond 10 uur is er een paar uur pauze (siësta), maar om 12 uur start het zingen weer.
Er is inmiddels besloten dat de crematie bij het huis gaat plaatsvinden, en er is dan ook druk overleg waar dat moet gebeuren.

Dorpsoudsten en familie bespreken wat de beste plaats is, gezien de te verwachten grootte van de stellage, en besluiten dat de plaats pal voor ons hek de beste keus is. Een deel van de bloemen die Vanna buiten het hek had geplant moeten dan wel verdwijnen en ook een flink aantal struiken bij de huizen aan de andere kant.
Na dit besluit wordt gelijk de daad bij het woord gevoegd en wordt er enthousiast op los gehakt.

S’middags worden er tussen 14 en 16 weer non stop mantra’s opgedreund, door zowel de oudsten als ook de andere aanwezigen, en daarna wordt er weer uitgebreid gegeten.
Ook die avond blijven de koks voor de volgende dag weer lang zitten en wordt er bier gedronken.
Donderdag is de laatste dag. Om 4 uur start de muziek weer en de dag verloopt verder als de vorige, alleen komt rond 9 uur een auto met 4 jongemannen en op de wagen de crematie-installatie.
De mannen gaan de installatie opbouwen.

Rond 11 uur is dat zo’n beetje afgerond en spannen ze hun hangmatjes onder de stellage om hun middagslaapje te gaan houden.
De installatie bestaat uit een mooi versierde stellage met bovenin een “bak” waarin de overledene om 19 uur met een soort gasbrander tot as getransformeerd zal gaan worden.
Het is een overdekte bak, dus ook met regen (dat rijkelijk wordt verwacht die avond) kan dit proces doorgaan.
Dit keer duurt de siësta tot 13 uur.
Na weer een sessie mantra’s begint er om 15 uur een ceremonie waarbij de kist met de overledene naar de stellage wordt overgebracht, wat nog niet zomaar is gebeurd, want de kist moet eerst een steile trap af en vervolgens bij de stellage weer een trap op, dus of de overledene daarna nog keurig in de kist ligt is nog maar de vraag, maar dit terzijde.

De monniken zijn inmiddels ook weer gearriveerd en hebben zich op de stellage gepositioneerd.
Tijdens de (korte) tocht naar de stellage wordt de kist vergezeld van de als bruidsmeisjes aangeklede vrouwelijke familieleden, die daarbij een schaal dragen met rijst om tijdens de loop rond te strooien.

De mannen dragen kokosnoten, schalen met fruit en wierook bestemd voor de monniken.
2 grote schalen met lotusbloemen en een grote foto van de overledene worden ook nog geplaatst.
De klaagzangen vind ik, zoals nu wel bekend, prachtig om te horen, maar vanaf het moment dat de stoet gaat lopen wordt er een heel ander geluid door de luidsprekers uitgebraakt. Een geluid dat nog het meeste lijkt op het krassen van nagels op een ouderwets schoolbord en dan 100x versterkt.
Bij onze honden stond het haar strak overeind, en bij mij ook bijna.
De kist gaat rechtstreeks de stellage op, maar de stoet loopt er 3x om heen, alvorens plaats te nemen op de stoelen die rondom zijn geplaatst.

Nu volgt er een toespraak van één van de oudsten. Ik heb niet goed kunnen achterhalen waar die over ging, maar de aanwezigen zaten allemaal met de handen tegen elkaar, dus het zal iets religieus zijn geweest.
Om 17 uur staat het eten weer klaar voor de gasten en zijn de klaagzangen weer volop te horen.
De zon gaat hier onder rond 18.30, dus om 18.15 worden op de stellage de lichtjes ontstoken, waardoor het geheel op een grote kerstboom is gaan lijken. Het is nu afwachten tot het crematieproces, dat om 19 uur gaat beginnen.

Om 19 uur zit iedereen klaar.
Er is nu niet echt meer sprake van een ceremonie, maar meer van een spektakel dat uiteindelijk tot de crematie van de overledene leidt.
Allereerst wordt er een voetzoeker aan een lijn afgestoken die vanaf het huis naar de stellage loopt. Een soort lont op afstand.
Vervolgens wordt de gasoven op de stellage aangestoken…..op zich is dat niet echt zichtbaar, alleen een pijp die tot bovenaan de stellage reikt blaast vanaf dat moment witte rook uit, maar als je onder de stellage kijkt (en dat deden meerdere mensen waaronder kinderen) dan zie je de oven branden door enkele luchtgaten.

Bizar om te zien. Vanna vertelde me dat je soms kon horen dat de schedel explodeerde, brrr….

Als de oven brandt, wordt er gelijk een aantal vuurpijlen afgestoken.

Nu is de 3 daagse gebeurtenis eigenlijk beëindigd. Iedereen zit nog een tijdje na, en de oven blijft nog geruime tijd branden, maar er zijn geen klaagzangen meer, geen mantra’s en geen monniken.
De mannen die alles hebben opgebouwd gaan nu in hun hangmat onderin de stellage liggen wachten tot het crematieproces is afgerond en de oven is afgekoeld.
Rond 3 uur s’nachts is dat het geval.
De as wordt verzameld (en overhandigd aan de familie) en de stellage wordt afgebroken.
Exact een week na het overlijden, ook op dinsdag dus, is er wederom een kleine ceremonie (weer met eten en drinken) waarin de as wordt bijgezet in het familiegraf. Exact 100 dagen na het overlijden is er dan nog een ceremonie om de overledene te herdenken, en als er geld voldoende aanwezig is in de familie, wordt dat een jaar later nog een keer gedaan.

Het waren 3 bijzondere dagen, indrukwekkend, vol geluiden, geuren en indrukken, en in dit geval vond alles ook nog plaats op een afstand van 10 meter van ons huis.